H I V U L L I U Q T I I T U N I P K A K H A I T
ANGIYUQQAQ

Kinguliq ukiuq hivumurutauyuq
kinguniptingniglu ihumannarhuni
NTI-kunut. Amihut aniguyut taku -
yauyut pinahuaqtiluta pivaaligahuarlugit
inuuhit Inuit Nunavunmi.
Katimaryuarniptingnit Ikaluktuttiami
NTI-aip Hivulliuqtit ilauyut ukiuq tamrhiunmut
Ukiuq Ihivriurhugu tiiviikkugapta
Inuit Takunnargahaliriyittigut (IBC).
Nunatarhimayutivut hivayaqpaktut apir -
huiplutik nipliutigiplugillu ihumaluutitik
unipkaguigapta hulitjutiptingnik. Amigaitqiyauyut
hivayaqtut aippanganimit, naunaigutauyuq
tiivikkurniqqut tuharnari -
yauliqtuq. Quyagiumayatka tamaita
hivayaqtut tuharnarniarmiugut taimatut
Tisampami.
Atauhiq uqariniaqtaqqut taimailiuffagupta
ukiuq qanuq NTI panatiglu
akimangmangata ayaugihimaarhutik
Nuna qaqqaqtuliriyitkunik Taryurmiu -
taliriyitkuniglu kulvaqtinahuarhugu
nata aqnarhiugat Baffin Bay-mi 27%-mit
68%-mut, kinnguniglu 19-mit 41%-mut.
Una unngahiktugaluaq tikittumayaptingnit
kihimi aglingnaqtuq piyaqqut.
NTI ilitturiyurlu allamik aglingnaqtumik
iniqtaptingnik Thomas Bergerp
Kinguliq Unipkaliugak Hivumuriniatigut
Nunavut Nunatarutata Angiruta havittitaungmat.
Berger uqarmat pinnguqtiqupluni
Inuktitu Qablunaatullu atauttikkut
ilinniargutikhanik Nunavunmi Sikuu -
lihaanit Gurit 12-mut taimatut gavamait
nalliutiyamingni uqariyautimingnut Nuna
tarunmi amigaiqtigahuanianik Inuit
havak tut havarvini Nunavunmi Atuliquiplunilu
siksinik hadjakaffuk atugakhanik,
ilautilugu manikhakainnarnikhaanik
Nu na vut Sivuniksavut ilinniarvik, kulvaqtinhuarlugu
Inuit havaktut hivunik -
hannuami.
NTI ukpiguhuktuq talimanut ukiunik
aivagut nunatarutip hivumuriniatigut kan -
trakmik hakugikhititauyuq Bergerp unipkaliugaanit.
Ukiuni NTI-aip uniutivagaat
gavamat ilinniarutit nakuunngittuq – 76%
nutaqqat ilihaqtut taimaqpaktut inirhitinatik
Gurit 12-mik tautukhugu 25%-ngnaq
Kanatami.
NTI tuhaqtittivaktuq ihumagiyamingnik
Bergerp unipkaliugaitigut allaniglu
ihumaluutinik Nunaqaqqaqtut Minista -
anut Jim Prentice-mut katimatilugit
April 2006-mi Iqalungni. Minista Prentice
nalaktuq tamainnut uqarhuni pingahut
piqatigiiktut katimayigalaakhaningniaqtut
ihivriuriukhanik hivumuriniinnik
Bergerp atuliquyainnik.
Tuharu minaq tuniglu tuhaqtugut
Kanataup Gavamaganit gavamatuqatkut
Maniliqiyi Minista Jim Flaherty havitittingmat
maniktuutikhanik May2, 2006-
mi. Uqaqtamini, Minista Flaherty uqa -
riyautigiya gavamani manikturniarhutik
$200 milianik iglukhatigut Nunavunmi.
Amihut uqariyainni huli naunaiyaqtauyukhauyut,
kihimi NTI havaqatigihimaagumayait
Nunavut Gavamangit inigahuaklugit
pitquhikhait atugakhaillu
pingahuata timikhap tigumiaqtukhap
maningnik. Nappaqtiginiq angiyuq
maniliugut Nunavunmi, NTI niriuktuq
ilihakvik haqaquplugu nanminiqaqtunullu
ikayu utik haqaquplugu igluqpiniq
nautjut igiquplugu Inuit naniminiinut
havaaniutainnullu.
Manikhallu turaqtittiuq $2.2 bilianik
manikhait Aulaqtitauplutik Sikuurgia -
titauhimayut Angirutaanut angiqtauhimayuq
upingakhak. Angirut tunihiniagut
Inungnut Itqilivanut Itqilinullu
sikuuriaqtitauvakhimayunut Gavamangata
Kanataup pityutaanit akilirniarhugit
tamainniannik ilitquhimingnik, uqau -
himingnik ilaruhigiiknirmiglu ihuar -
haitjutikhaklu nuliaqtaunikkut timikkullu
anniqtaunirmit manikhayumiutikhallu
tapkuat Nunaqaqqaqtut Mamittirnirmut
Tunngaviata. NTI, piqatigiplugit IRC-kut
Makkivitkullu piqatigiitiaqtut pinahuar -
hutik angirutikhamik Inungnut. Niriuq -
tugut haffuma nunnguani takiyup apqutip,
Inuit ilaguhigiiktut mamiquplugit, umi -
glugu hamna nutaanullu nutpallialutik.
Kivgaqtuittiagahuarhutik nunatarhimayunut
NTI kivgaqtuqtamingnut, hadja
ubluq tikittuq hakugiktunik ihumaliugiaqaqtugut
timiuyutigut. NTI angiliyumiqtuq
ukiuni tiliugutatigut Katimayit,
apquhiugahugiliqut ayaugutikhaanik
akuni hivunikhami NTI ilaguhiillu Inuit
timingit nakuutqiamik aulannaqtumik
nalliutimanahuagiami ihariariyainnut
Inuit.
Qaitkuyaungmigama Iglulingmut quviahutiqaqtunut
iniqtiqtillugit Pangagguj -
jinirmut, ukiuq tamat qinmiqturhutik
uliisiut. Qinmiqtuqtut Ikpiarjungmit Iglulingmut
ukiuq. Ilittariumayatka quyagilugillu
qinmiqtuqatauyut, ikayuqtut
nunaliillu ilaungnianut uliisiktuni, allnilu
Nunavut qinmitigut uliisiutini,
Arviani Hudson Bay-mi kangiqhinirmilu
Nunavut 2000.
Hapkaut uliisiutit nakuuyut aulagu -
tauyut Nunavunmi tamaqtailinahuarhugu
Inuit ilitquhiat uqauhiat inuuhigaluangallu.
Ilaunikkut hivunigaluapta ilitquhiinnut,
hakugikhakpagakkut kinauniqqut
ublumi hilaryuami. Ikayuutauyuq ubluq
tamat aulaniptingni NTI-mi nakuuhiyumigahuaqtiqtillugu
inuuhiq Inungnut.

 

ANGIYUQQAP TUGLIA TUGLIQ MANILIQIYI

Kingulirmi ukiumi, Nunaliriyit
Nunamiutaliriyillu havaqatigikpiaqpagait
Kitikmeot Inuit Katujiqatigit
(KitIA) Kivalliq Inuit Katujiqatingillu
(KivIA) kaffini havariyauyunik, Tahaffu -
mingalu Tahera Kiplariktut Kuapurisatkut
Jericho, Miramar Uyagakhiuqtit Doris
North Guulhiurvikkut Cumberland
Resources-kuttauq Madowbank Guulhiurvikhakkut.
Tamaita hapkuat ittut ilangaluuniit
Inuit Nunaqutainni. Nunaliriyit
havaqatigivagaillu KitIA KivIA-kullu
avatilirinirmi unipkakhaliurnirmilu titigarhimayuniglu
tuniyauyukhamingnik
Nunavunmi Avatiliriyitkunut tapkununga
Doris North-kut Meadowbank-mullu
guulhiurvikhanut. Takuyumagapta Inun -
gnik pivaaliutikhainnik hapkunanga
havarvinit huli hapummilugu avati
umayullu.
NTI Inuit Katujiqatingingillu aghuktut
atuagakhaningnirmut umani ukiuq
mighaagut uraniummik uyagakhiurnirmik.
Nunatigut Atuagakhaliuriyit ilaqaqtuq
Angiyuqqat Tugliinnik Inuit Kait -
mayinit NTI-kuniglu, munariniagaat atuagaliurniq.
Ilauniaqtuglu Kugluktuq
Qamanii’tuarlu, Gavamatkungit Nunavut,
Nunaqaqqaqtuliriyit, Avatiliriyit Imaliriyit
parnaiyaiyit, Inuit Tapiriit, Inuiq Ukiuq -
taqtumi katimayit uyagakhiuqtillu
Kanatamilu Nuclear Safety Kamisankut.
Nunalirinirmut Atuagaliuriyit inigumikkut
atuagakhak atuliquiniaqtut uraniumtigut
atuagakhak NTI-kut Inuit
Katujiqatingitalu Katimayinnut. NTI
Inuit Katujiqatingillu kingulirmik ihumaliurutiginiagaat.
Hamna kinguliq unipkaliugamni uqa -
uhi giniaqtatka maniliqinirmikamagiatka
havaqatiginitkalu Nunavut Puuq tuiyit.
NTI aulagutiyuq hivittuyumik apqu -
hiurinirmik ilauptiplugit tamaita Tikku -
aqtauhimayut Inuit timingit. Tikittu -
mayavut niriuqtut tautumanahuarhut -
iglu hivunikhamut atauhiqtut havaktilluta
naunaittumik manikhavut nunatarunmit
nakuutqiamik atuqtauvagiangani. Kignuliq
apquhiugak tuniyauniaqtut katimayuaqtuni
2006 angiqtauyangani. Kinguliq
nunatarunmit akiliqtauyukhaq gavamanit
piyauniarmat May 2007-mi hamna agh -
ugutauyuq apquhiurnirmi parnaiyaumi.
Havaqatigiyavut Nunavut Puuqtuiyiit
atjigiiktinahuarhugit maniktuutikhat
apquhiugarmi nalliutimatinahuarhugit
maniktuutikhaitigut.
Ukiuq tamat, NTI havaqatigivagait
Inuit Katujiqatigiit allallu katimayigalaat
parnaiyaiplutik atauhirmik maniktuutikhamik
ukiukhamut angiqtauy uk ha -
mik Katimayuarnirmi. Hamna:
• NTI-kunik nutaanguqtigutauvaktuq
apquhiugamik naunainnaqtumik hadjakaffuk
piliriakhat maligaikhaita
apquhiugaannut timiuyup.
• Naunaitjutauyuq NTI Inuillu katujiqatingit
allallu katimayigalaat naamaniaqtumik
manikhaqaniagiakhaita piliri -
akhamingnut angiqtauhimayunik
amn ingnik Nunatarutikkut.
NTI-aip Maniliriyit ikayuqtuqpaktut
manilirinirmi Hivulliuqtinut, Katima -
yinut Atanguyamut tamainnullu aviktuhimayunut
havarvinut, ilautiplugu
kamaginiq naunainaqtumik tamaita nanminiriyauyut,
akiligakhat, maniliugat, atugauyullu
ihuaqtumik titigaqtauquplugit
ihuaqtumiglu piliriyauvakhutik.
Havaq atigihimaarniaqtatka NTI-aip
Hivul liuqtiit, Katimayiit, Atanguyaq,
Tikkuaq tauhimayut Inuit Timingit Inuit
Ingil gaarnitaliriyiillu naunainnaqtumik
maligiakhaita, nakuuhiyumihimaagahuarlugulu
munarhitjutivut maningnik.
NTI Atuqtuarvik Kuapurisatkullu
ihivriurivaktuk nauttirutikhaanik aulainnarutikhaanigluuniit
maniutait Atuqtuar -
viup. Qauyihaihimaaqtugut ihumagivakhugulu
manikhaqarvikhamik, tutquumavikhamik
qanurlikak Nunavunmi.
Qauyihagakkut piquyivungaliurutauyuq
2003-mi Katimayuaqtuni.
Ilihimaquyaffi aplugakhavut NTI-aip
iluani havaqatigiiknaqtut tamaptingnit.
Hamna nammanagutigivaktaqqut nakuuyumik
aulanirmi – atauhirmik nipiqarhuta,
ilagiplugit aviktuhimayut. Imaiquhimaqtaga
hivumuriyauniani Nunatarutip.
Havaqqut hivumuriniani Nunatarunmik
ukiuq tamat ikpingnarhiyumiqpaktuq
ihuaqtumiglu kiunnaqtuq nalliutimaniagupta
timiutjutiptingnut aviktuhimayuni.
Allallu piliriavut aulayut huli allanngurunahiut
hivumuriniani Nunatarutip.
Hakugigiaqaqtuq hivulliuqtit tikiutiqattarniagumik
nutaanut niriuriyauyutut
Nunatarhimayunit. Taimarhimaittumik
havariaqaqtugut hivumurilugu Nunata -
rutik put namayuniglu pitjutikhqarluni
ikpingnaqtuq.
Quyagiyatka tamaita havaktitka unaguy -
uittumik havanganut.
Umatimnillu quyagiumayatka Nunata -
rhimayut ukpiguhukhimaarmata uvamnik
vutiffaarhungalu inimnut hitamanut
ukiunut. Quyahukpaktunga ikayuutauniannut
aghuguutannut Inungnut inmiguknirmut
tikinnahuaqtilluta hivumuriniagut
Nunatarutip.
Qijannamiik.

 

ANGIYUQQAP TUGLIKKANINGA

Hivullirmik, tunahuglit Inutuqait,
inulgamiit arnait angutillu katimayaqtuqtut
nunalingmiullu Kati -
mar yuarnirmut. Quana tunngahuktitaugapta
nunaffingnut.
Kamagiatka Nunavunmi Umayuliriniq,
Aviktuhimayuni Anngunahuaqtiti Timin -
git, Umayuliriyit aviktuhimayuni, iluvikhiniaqtunut
Huiryuqittuniglu Taku -
yaqtuinirmik Tingmitjutinik, Inutuqait
Ikayuutaanik, Havaktuliriniq, Atiliuriniq,
Nunavunmi Makinnasuaqtiit Timingat.
Havaqatigiyatkalu gavamani aviktuhimayut
havarviit ingilgaarnitalirinirmi.
Apirhutikhaqaruvit mighaatigut hapkuat
ittunga.
Hivulliq unipkagiumayaga pinnguqtirnia
Nunavut Inuit Umayulirinirmut
Titigarviat. Malgukni havariyauyuq kihimi
hadja afisiqaliqtut Kangiqhinirmi. Havatik -
hait tamatkiktut atanguyaq, maniliqiyi,
avitkuhiamyunilu havaktingit pingahuni
aviktuhimayu.
Nutqayuitjutigiyaqqullu havaqqut GNkut
ihivriuriqatigiplugit Umayutigut Mali -
gangata pitqhuhiinnik. Umayutigut Mali gak
pinngurhimayuq atuqtaulirhuni July 9,
2005-mi. Aviktuhimayunit tuhagahuaqpaksCwm8
tuq GN Saptampa 2005-mi. Nunavunmi
UmayunikMunaqtiit inmikkullu tuhagakhuaqpaktut
Aktupa 2005-mi. NTI-kut
apigivagait Umayunik Munaqtit inungnik
katimapkaiquplugit tuhaqtittumaplugit
nunaliit nutaatigut pitquhinik allannguqtutigullu.
Tisampa 2005-mi, Umayunik
Munaqtit katimaniptingni Kugaarjungmi,
apirhutikput kinngiyauyuq.
Nannut munaqtuaniat aghuutigikpiagaat
NTI-aip. Yallunaimi katimaqatigivaktavut
nanunik qauyihaiyit nunami humilikak
March-ngutillugu. Quviahuktunga
ilaugama parnaiyaiyuni uqauhiqaqtuni
Hilaryuami Ukiuqtaqtup Ukiukhaanut.
Katimayuni uqariyauniaqtuq nutqaqtittiniq
akiliqtuiplutik nanurhiuqtutigut
havitauyumayumik Hilaryuami Nun -
nguttailiyinit. United States Amiliakap
ikayuqtuqtaa. Kanatamiu taup luta, ikayuqtunngittaqqut
nutqaqtittinahurinniq.
Nanurhiuqtut ikayuqpangmata maniliugahurittunik
nunaptingni. Uqarhutik
pijut nanuit amigaikniaqtut nanuhiuqtut
nutqaqqata. Katimayuni, uqautiyavut,
nannut kaffiuniit katalinngittuq Kana -
taup Ukiuqtaqtuani. Kangiq hip ka gah -
ugitagaluavut attatiturhuta nanurhiuqtittivaktugut
akiliqtuiyunik. Aippa ngani
katimapkaiyugut nannuit kaffiuniitigut
ualiniani Hudson Bay. havaqatigiplugit
Inutuqait Arviamit, Tikigaryuamit, Kan -
gi qhinirmit Igluligaarjungmillu. Tamaita
Inutuqait uqaqtut amigaikyumiyut nannuit.
Angiqqatigiyatka.
Havaqatigivaktavullu allat nunatarhimayut
timingit hilataanit Nunavut.
Atiliuqpaktugut nannunik atuqqattaqtutiyut
angirutikhaanik Inuivialuit Inuillu
nanurhiuqpaktut Ulukhaktumi Ikaluk -
tuttiamilu Anngunahuaqtiita Katimayit.
Auyami 2005, arviqhiuqtut nauyani.
Kilamik arviqtut taimanga Inuit arviqhiuqpalirmata
Nunatarut atiliuqtaunianit.
Arviqtauyuq 16 metres-nik (54 feet)
takniqaqtuq. Nutaat kagyut niuviqtauvaktut
anngunahuaqtukhat ilihautjauplutik
atuqtaunianik. Ikpingnaqtuq angumatihimayagiaqaqtugut
nutaanut atuqtauvaliqtunut
qutangnaittumik.
Atauhiqtauq ikpingnaqtuq uqautigiumayaga,
nataarnaqhiugakhanik piyugut
OA-ngunigaqtauyumit. Tukhiqtugut atji -
giiktumik avvakhagumapluta taryumit
Nunavut hilataanit. Angigaluanngitillugu
iqalugakhat angiyumik apluqtugut.
Pitainnaqtugut ikayuqtaugapta GN-kunit,
Nunavunmi Umayunik Munaqtinit,
Qikiqtanilu Iqaluliriyinit.
Nunavut Nunatarutaani, iluliqaqtuq
uqarhimayumik tutqumavikhaqariaqaqtuq
ingilgaarnittanik Nunavunmit. Gn-kut
Ilitquhiliriyiit Ministat Louis Tapardjuk
havaliqtuq hamna pinnguqtinahuarhugu.
Quyagiyaga. Havaktut manikhaqaquplugu
atauhiinaunngittumit. Huli havakhat inillagunaittut
una igluqpak nappaqtautinagu.
Iglup unarnia aulayariaqaqtuq hunngiyarnaittumik
tutqumayunik ingilgaarnittat.
Apirhutikhaqaguvit, kiuniaqtatka
atuni. Quana Angiyuqqaq ilauyullu.

 ©2006 Nunavut Tunngavik Incorporated