Atannguyap Unipkakhait

Atauhiq ukiuq tikittagiqquq Atangu -
yaulirnimnit. Ukiuq naammayuq
qauyihaiyami timiuyumik. Uqaqtaqtunga
NTI naunirmiiliqtuq hakugiktunik
ihumaliugiaqaliqtuq hivunikhamitigut.
NTI timingugami 1993-mi, timiutjutikput
pitjutigiyaqqut pivaaliutinahuar -
hugu Inuit maniliurniat, inuuhiat ilitqu -
hiillu itquhiit hivumurinikkut Nunata -
runmik. Imailliuqtugut timiqalirhuta
pivalliayuliriyunik maningniglu turaqtitivakhuta
Nunavut Puuqtuiyiinit tapkununga.
Aivagutigiplugulu hivumuriniat
gavamauyut piliriakhait ataani Nunatar -
unmi ilihimannaqtumik ihuaqtumik
pivalliutiqariakhaita Inungnut. Ukuan -
guyut piliriariyauyut Nunavut Umayutigut
Maligak, Nunavunmi Nangminiqaqtunik
Ikajuuti Atuagak, maligakhat ikayuqtuqtut
Nunavut Imaliriyiinnik Nunap Qann -
gatigullu Ihuiguhuuktauyunik Nalaktinut.
Aivarhutalu iluingayumik Inuit Aktu -
mayunit Ikayuutikhainnut Angirunmik
pulagaqtarvinut naunainnahuarhutalu
Inuitpiumayait pihimayaungmangata allat -
qiini nunat kilingita qaligiiktuni.
Hadja aivagutigiyaqqut kaffit allat IIBA
Nakatak kut 8 9-lu Nunatarunmi.
NTI pannagillu akimayut, taimayuittumik
ayaugivakkamik Nunaqaqqaq -
tuliriyit kunik Taryumiutaliriyikuniglu,
amigaikyuminahuarhugu nanaarnaqtauvaktut
Baffin Bay-mi 27%-mit 68%-mut,
kinguillu 19%-mit 41%-mut. Hamna
ungahiktugaluaq tikittumayaptingnit
kihimi aglignaqtuq piyaqqut tautukhugit
iqalukhiurumayut Atlantic-miut.
NTI inmikkuttauq gavamaunikkut
ayauqtinnguqpiaqtuq hivunirhuivakkami
panariiktinahuarhugit tamaita hivituyunik
nunatarutilgit timiuyut Kanatami malruniglu
katimapkaiplutik hivumurinirmut
Atuvami.
NTI-aip talimani ukiuni uktuqpagaa
aivagahurittutik nutaamik Hivumur -
inirmut Kantrakhamik Hakugihiyumiq -
tuq Thomas Bergerp Kinguliq Unipkaliuga
Hivumurinirmik Nunavut Nunatarutata
Angirutaanik. 32-tut ukiut aniguqtuni
Berger talvuna akimahimatillugu Maliga -
liuqtiryuani Kanatami aularutauhimayumi
Kanataup nunataqpalirnianik, Bergerp
iniqtaa unipkaliugani Gavamanga Kana -
taup hivumurinianik nunapta angitqiaganik
nunatrunmik, Nunavut Nunatarutaa.
Berger tikkuaqtauhimayuq qitkani aivaqtik -
hak NTI-kut Gn-kut Kanataup Gavaman -
pregata
aivagutait nutaanguqtirnianik
Nunatarutip Kantranganik nutqarmata
hitamani aivaqpaqqarhutik. Unipkaliu -
gamini Berger uqaqtuq quviaginngittaa
gavamatuqatkut hivumurinia.
Berger uqarmat pinnguqtiqupluni
Inuktitu Qablunaatullu atauttikkut ilinniargutikhanik
Nunavunmi Sikuulihaanit
Gurit 12-mut taimatut gavamait nalliutiyamingni
uqariyautimingnut Nunata -
runmi amigaiqtigahuanianik Inuit
havaktut havarvini Nunavunmi Atuli -
quiplunilu siksinik hadjakaffuk atugakhanik,
ilautilugu manikhakainnarnikhaanik
Nunavut Sivuniksavut ilinniarvik,
kulvaqtinhuarlugu Inuit havaktut
hivunikhannuami.
Bergerp unipkaliugait akimatjutauyut
Inungnut. Uqauhimini ilinniarutit, Berger
inmi uqaqtaa hunngittuq, umataaniittuq
uqariiyaut Nunavunmi, tiliurhugillu
Gavamauyuk Kanatami Nunavunmilu
allnguqpiaquplugu ilinniarniq Nuna -
vunmi. NTI uqaqattarhimayuq gavamatkunut
ilinniarniq nakuunngittuq –
76% taimaqpaktut inirhitinatik gurit 12-
mik tautukhugu 25%-nginaq Kanatami.
Qablunaatuinnaq ilinniarniq nakuunngittuq
uvaptingnut nakugutauyunaittuq
nutaqqaptingnut hivunikhaptingnullu
Nunavunmi.
Atauhiq NTI-kut havangat angitqiaq
ukiuq kivgaqtuiniq Inungnik Nakatarmi
32. Una turangayuq tamainnut gavamatkut
hulitjutainnut aktumayaqtunik Inuit
inuuhinnut ilitquhiinullu. Ukuanguyut:
ilinniarniq, uqauhiit, anniaqtailiniq,
maligaliriniq allallu. NTI-kut hapumminahuritpaktut
tamaqtailiplugu Inuit
ilitquhiat uqauhiilu GN-kut unataqtilugit
qanuq aulanirmik pivikhautinik ikayuu-
tikhaniglu ihuaqtumik Nunavunmi.
Hamna ayurnaqpaktuq gavamani havaktut
amigaitpallaat autsaimiutaunmata
ilihimanngittutik Nunavunmik GNkulluuniit
piliriakhainnik Nunatarutip
ataagut.
NTI-aip timiujutaat hivituyuq iluliriakhunilu
aghuurniqqut munarhinahuar -
huta, ayauginahuarhuta uqaqatiqagahuar -
hutalu malrungnik gavamanik tamainnik
hulitjutiptingnik nunngugutiyuq NTIkut
pivikhainnik ahiit angikliyumigiakakhuni
huli nalliutimanahuarhuni
Atuagamik Maniktuutimik, NTI-aip
apqutaa maniktuutikhamingnut nalliumatjutaat
Nunavut Puuqtuiyitkunut.
NTI angikliyumiqtuq ukiunit apqutik -
haliuq palirhutiglu hivituyumut hivunikhamut.
Quviananngittuq NTI-kut vutiqtittiniani
vutigiaktuqpaktut katakmata 72%-mit
1992-mi talvuna vutingmata nunatarut
naammagiplugu 23%-mut kingulirmi
vutirmata Angiyuqqap Tuglikhanganik.
Hamna vutiqtit hapiqniat taimailiyuq
Inuit angiyunik pivaligaluaqtilugit.
Naunaitkutauyuq hamna timiuyuq allanngugiaqaliqtuq.
Ayurnaittunaittuq. Allatut
nunatarutitut, NTI pihimanngittuq nanminiq
gavamaunirmik, Kuapurisaunani -
luuniit Makivik Kuapurisitut, aulayuqainnaqtumik
nanminirmingnik pivalliatjutimingnik.
Nunatarhimayut takuyuittatigut
havaktugut NTI ayauqtiulluagami
gavamauyunik. Hamna pinalimaittuq
akuni ilaani nakuutqiaq umikhimayuni
aivaqatigiplugit gavamait, ayaukhugit
Autsaimiut titigakhimayutiguluuniit
taiyuakhanik makpigani Ukiuqtaqutmi
takunayuittuni.
Katimayit tiliuqtanga apquhiugutik -
hamik parnaiyaquplunga NTI-aip timiuqataitalu
Inuit timingit aulavagiangini
huli nakuuhimarluni. Hamna hivulliutihimayaga
ukiuq niriuqtunga hivituyumik
parnaiyagamik NTI nutaanguqtigutikhanik
Katimayinut angiqtakhaannik.